Çocuğunuz Tuvalet Eğitimine Hazır mı?

Ne Zaman Hazır Olurlar?
Çocukların büyümesiyle birlikte ailelerin akıllarında bir soru belirmekte; tuvalet eğitimine ne zaman başlamaları gerektiği.. Bu soru ile bana gelen ailelere söylediğim aslında çocuğun ne kadar hazır olduğunun önemli olduğudur. Çocuklar genellikle 2-3 yaş arasında hazır olurlar. Bazen çocuklardan hazır olduklarına dair sinyaller de gelmektedir. Örneğin; bezinden rahatsız olması, kirlendiğini size belirtmesi, tuvalet, lazımlık, ıslak, kaka, kirli, temiz kavramlarının farkında olması gibi durumlar eğer varsa tuvalet eğitimi almaya zaten hazır demektir. Fakat bu belirtiler olmadan da eğitime başlanabilir bu noktalara varması için bir hazırlık aşamasına girilir. Şu önemli bir noktadır; bu belirtileri yakalayıp, çocuğunun hazır olduğunu düşünüp danışmaya gelen anne ile başladığımız tuvalet eğitimine ara verdiğim ya da hiçbir sinyal almadan başlayıp başarı ile bu eğitimi alan çocuklarımız olmuştur.

Tuvalet eğitimi çocuğun hayatında önemli bir süreçtir ve ailelerin bu konuda hassas davranmaları gerekmektedir. Tuvalet eğitimi sadece kaslarını tutabilme ve bazı eylemleri gerçekleştirme gibi fizyolojik bir durum olarak değerlendirilmemelidir aynı zamanda duygusal ve zihinsel bir süreçte işlemektedir. Bu noktada ailenin bu eğitimdeki yaklaşımı, çocuğun tepkileri ileriki dönem yaşantılarını dahi etkilemektedir. Uç nokta bir örnek ama baskı ile tuvalet eğitimi almış bir çocuğun, ileride yetişkinlik döneminde çamurlu havada dışarı çıkamama gibi travmatik bir durum yaşaması olasıdır.

Tuvalet eğitimi anne-çocuk iletişiminde etkili bir noktadır. Çocuğun bu eğitimde aldığı tepkilerden anne ile ilişkileri etkilenmektedir. Özellikle ileriki yaşlarında yansımaları görülebilir. Örneğin; 2,5 yaşında baskı ile tuvalet eğitimini kazanmış olan bir çocukta hiçbir sorun yok gibi gözükürken annesine olan öfkesini çıkartmak için 4-5 yaşında salonun ortasına misafir varken tuvaletini yapabilir.

Tuvalet eğitimini kazandırmak için;
Hazırlık Aşamasında;
  • Öncelikle bir lazımlık edinin. Şart değil ama bazı çocuklar lazımlıktan geçişi daha kolay yaparlar.
  • Lazımlıkla önce arasında bir bağ kurmasına olanak sağlayın. Oyuncaklarını oturtabilir, kendisi oturup yapmadan kalkabilir. Yanı sıra lazımlık fikrini artık büyüdüğü için müjdeli bir haber şeklinde verin.
  • Bezini değiştirirken “kirlenmiş hadi değiştirelim-temizlendii” gibi cümlelerle kirli/temiz kavramları konusunda farkındalık kazandırın. Yanı sıra kirlendiğinde geciktirmeden bezini değiştirin ki “kirlenince hemen temizlenir” algısı yerleşsin.
  • Lazımlığı sadece tuvalette tutmayın evin her köşesine götürün ve ihtiyacı olacağı zamanlarda gözü önünde tutmaya çalışın.
  • Yemek sonraları sindirim sistemi daha çok çalışacağı için bu zamanlar oturtmaya çalışın.
  • Model alma bu yaşlarda oldukça sık olduğu için “Tuvalet gelince tuvalete yapılır” mesajını hem sizi gözlemleyerek öğrenmesini sağlayın hem de bezi kirlendiğinde onun da size haber vermesini öğretin.
  • Eğer okul öncesi bir kuruma gidiyorsa, okulda bu eğitimi almış çocuklar tuvaletini yaparken orada bulunmalarına öğretmenin olanak sağlamasını isteyin.
Hazır Hale Gelince;
  • Çocuğun tuvaletinin geldiğine dair bir takım işaretleri izleyin ve onu lazımlıkla/tuvaletle buluşturun. Örneğin; yüzünün kızarması, koltuğun arkasına saklanması gibi..
  • Tuvalet/lazımlığa oturmayı rutin işlerden biri haline getirin.
  • Eğer yapmıyorsa çok uzun oturma seanslarından kaçının.
  • Gün içinde daha sık tuvalete götürmeye/lazımlığa oturtmaya başlayın.
  • Tuvaletini yaptığında mutlaka ödüllendirin ama abartılı tepkilerden çocuğun bunu kullanmasını engellemek amacıyla kaçının.
  • Tuvaleti geldiğinde haber vermesine özendirin ve çabasını övün.
  • Unutmayın bez tam anlamıyla çıkmadan çocuklar tuvalet eğitiminin farkına varmazlar. Bir süre sonra beze son verin.
Tuvalet Eğitiminde Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
  • Baskı ve cezalandırıcı bir eğitimden uzak durun. Böyle bir durum hem tuvalet eğitimini geciktirecek hem de başka olumsuz durumlara sebep olacaktır.
  • Büyümeye çok hevesli olmalarında yararlanın ve ağabey ve ablaların tuvaletlerini bu şekilde yaptıklarını söyleyin.
  • Tuvalet eğitimine başladığınız zamana dikkat edin. Daha birebir bir ilgi ve iletişimin olduğu, stresin olmadığı dönemleri tercih edin. İki değişikliği bir araya getirmeyin. Örneğin; okula başlar başlamaz tuvalet eğitimi vermek, annenin seyahat nedeniyle ev dışında olması gibi..
  • Tuvalet eğitimine başladığınız ilk süreçte mümkün olduğu kadar evde olmaya özen gösterin. Çünkü henüz tam anlamıyla oturmadan ev dışı bir yerde tuvaletini yapması onun için zor olacaktır. Yanı sıra kaçırması halinde kendini kötü hissedecektir, böyle bir riske girmeye gerek yoktur.
  • İlk zamanlar örneğin uzak bir yere giderken bez bağlayın fakat bunun nedenini ona anlatın. Özellikle erkek çocukları için şişeye, yol kenarına yaptırma gibi farklı algı yaratabilecek tutumlardan henüz tuvalet eğitimi oturmadığı için kaçının.
  • Tuvalet eğitimine başladığınız hazırlık aşamasından beri çok soğukkanlı ve olayın üzerinde değilmişsiniz gibi davranın. Endişelerinizi yansıtmamanız çok önem taşır.
  • Hemen sonuca ulaşamadığınızda hayal kırıklığına uğramayın en önemlisi bunu çocuğa yansıtmayın. Uzun bir süreç olabileceğini kendinize hatırlatın.
  • Eğer istemiyorsa bir süre tuvalet eğitimini rafa kaldırın. Uygun zamanı hissettiğinizde tekrar deneyin.
  • Anne-baba olarak bu konuda aynı tutumu sergileyin.
  • Tuvalet eğitimi aslında “negativizm” dediğimiz her şeye “hayır” dedikleri zıtlaşma döneminden geçişe de denk geldiği için aynı zıtlaşmayı tuvalet konusunda da gösteriyorsa başlamak için acele etmeyin.
  • Çok iyi gitse bile başa dönebileceğini unutmayın. Oyuna daldığında ya da üşüttüğü zaman daha sık olmak kaydıyla kaçırdığı zaman;
“Böyle küçük kazalar olabilir ama ben inanıyorum ki bir dahaki sefere doğru yere tuvalete yapacaksın.” diyerek ona olan güveninizi belirtin.

Gece Bezini Bırakırken;
Çocuğunuz tuvalet eğitimini olumlu bir şekilde tamamlayıp, tüm gün tuvalet kullanımını başarıyla gerçekleştirse bile geceleri kuru olması zaman alabilir. Bu durum oturana kadar her gece belli saat dilimlerinde çocuğu kaldırıp tuvaletini yapmasını sağlayabilirsiniz. Bu onun organizmasının da bu duruma alışmasını sağlar. Burada çocuğun uyanık olarak tuvaletini yapmaması farkındalık kazanması açısından önem taşımaktadır. İlerleyen zamanlarda kendi başına kalkıp yatacaktır ya da ihtiyacı olursa sizi çağırmasını söyleyebilirsiniz. Tabi kimi çocuğun uykusunun ağır olması, bu duruma ters tepki vermesi de olasıdır.

  • Genellikle gündüz küçük tuvaletini tutabilme geceden daha çabuk oturur. Bazı çocuklarda aynı anda otursa da gece bezini atmak için acele etmeyin.
  • Gündüz uykusunda kuru kalkması ya da çocuğun bir geceyi altını ıslatmadan kuru geçirmesi ile gece bezini çıkarmak için hazır demektir.
  • Genellikle kızlarda bu durum daha hızlı gerçekleşir.
  • Özellikle yatmadan önce sıvı alımı varsa ya bir süre daha beklemek ya da saatini daha erkene almakta yarar vardır. Çünkü direk yansımaları olur.
  • Yatmadan önce tuvalete gitmesini sağlayın.
  • Yatağına herhangi bir kazaya karşı sıvıyı geçirmeyen alez adı verilen örtülerden örtün bu onun kendini kötü hissetmesini de önleyecektir.
  • Bir tablo hazırlayın ve her kuru kalktığında ödüllendirin.